Lekcja 2

POJĘCIA, KTÓRE BĘDZIECIE MUSIEĆ OPANOWAĆ W RAMACH TEJ LEKCJI:

BUDOWA SŁOWOTWÓRCZA WYRAZU
ANALIZA SŁOWOTWÓRCZA
PODSTAWA SŁOWOTWÓRCZA
FORMANT SŁOWOTWÓRCZY

Żeby stwierdzić, jak zbudowany jest dany wyraz, należy dokonać analizy słowotwórczej tego wyrazu, czyli:
1. podać definicję słowotwórczą danego wyrazu
2. z definicji słowotwórczej wypisać wyraz podstawowy (zapisać go w podstawowej formie, tzn. rzeczownik i przymiotnik w M l.poj. a czasownik w bezokoliczniku) UWAGA: końcówki fleksyjne i zakończenia bezokoliczników nie biorą udziału przy tworzeniu nowych wyrazów
3. zestawić (porównać) wyraz pochodny z wyrazem podstawowym
4. wskazać podstawę słowotwórczą i formant słowotwórczy (nie wiecie jeszcze co te 2 pojęcia znaczą, ale chwilę cierpliwości…)

np.
1. kotek - 'mały kot'
2. kot - wyraz podstawowy
kotek - wyraz pochodny
3. kot-kot/ek (wyraz kotek powstał przez dodanie końcówki -ek)
4. Podstawa słowotwórcza to ta część wyrazu, która jest wspólna dla wyrazu podstawowego i pochodnego, zaś formant słowotwórczy to część wyrazu dzięki której powstał nowy wyraz. podstawa słowotwórcza: kot, formant: ek

Inny przykład analizy słowotwórczej:

1. kolejarz 'człowiek, który pracuje na kolei'
2. kolej - wyraz podstawowy
kolejarz - wyraz pochodny
3. kolej - kolej/arz (wyraz kolejarz powstał przez dodanie do podstawy słowotwórczej formantu -arz)
4. podstawa słowotwórcza kolej, formant: arz

Jeszcze inny przykład - z uwzględnieniem informacji UWAGA podanej wyżej:

1. mur/arz 'człowiek, który muruje'
2. mur(ować) - wyraz podstawowy (w bezokoliczniku, którego końcówka fleksyjna - podana w nawiasie - nie bierze udziału w tworzeniu nowych wyrazów)
murarz - wyraz pochodny
3. murarz - mur(ować)
4. podstawa słowotwórcza mur, formant arz

1. uczciw/ość 'cecha człowieka uczciwego'
2. uczciw(y) - wyraz podstawowy
uczciwość -wyraz pochodny
3. uczciwosć- uczciw(y) - końcówki fleksyjne wyrazów podstawowych nie biorą udziału w tworzeniu nowych wyrazów
4. podstawa słowotwórcza: uczciw formant: ość

1. piłkarz ' człowiek, który gra w piłkę'
2. piłk(a) - wyraz podstawowy
piłkarz -wyraz pochodny
3. piłkarz - piłk(a)
4. podstawa słowotwórcza: piłk, formant: arz

To teraz czas na ćwiczenia:

Ćwiczenie 1

Dokonaj analizy słowotwórczej wyrazów:

1. palacz
2. szarak
3. doktorka
4. uczciwość


Ćwiczenie 2

W podanych niżej wyrazach oddziel podstawę słowotwórczą od formantu. Czy wyrazy te można jakoś podzielić? Jak?

koński
domisko
góral
naukowiec
żartowniś
podskoczyć
zburzyć
ugotować
oddzielić
nadciśnienie

Część z tych wyrazów formant ma przed podstawą słowotwórczą, część formant ma po podstawie słowotwórczej.

np. u+gotować lub nauk+owiec

Formant umieszczony przed podstawą słowotwórczą nazywa się formantem przedrostkowym (lub przedrostkiem), formant natomiast umieszczony po podstawie słowotwórczej nazywa się formantem przyrostkowym (przyrostkiem)

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 License