Lekcja 2

POJĘCIA, KTÓRE BĘDZIECIE MUSIEĆ OPANOWAĆ W RAMACH TEJ LEKCJI:

BUDOWA SŁOWOTWÓRCZA WYRAZU
ANALIZA SŁOWOTWÓRCZA
PODSTAWA SŁOWOTWÓRCZA
FORMANT SŁOWOTWÓRCZY

Żeby stwierdzić, jak zbudowany jest dany wyraz, należy dokonać analizy słowotwórczej tego wyrazu, czyli:
1. podać definicję słowotwórczą danego wyrazu
2. z definicji słowotwórczej wypisać wyraz podstawowy (zapisać go w podstawowej formie, tzn. rzeczownik i przymiotnik w M l.poj. a czasownik w bezokoliczniku) UWAGA: końcówki fleksyjne i zakończenia bezokoliczników nie biorą udziału przy tworzeniu nowych wyrazów
3. zestawić (porównać) wyraz pochodny z wyrazem podstawowym
4. wskazać podstawę słowotwórczą i formant słowotwórczy (nie wiecie jeszcze co te 2 pojęcia znaczą, ale chwilę cierpliwości…)

np.
1. kotek - 'mały kot'
2. kot - wyraz podstawowy
kotek - wyraz pochodny
3. kot-kot/ek (wyraz kotek powstał przez dodanie końcówki -ek)
4. Podstawa słowotwórcza to ta część wyrazu, która jest wspólna dla wyrazu podstawowego i pochodnego, zaś formant słowotwórczy to część wyrazu dzięki której powstał nowy wyraz. podstawa słowotwórcza: kot, formant: ek

Inny przykład analizy słowotwórczej:

1. kolejarz 'człowiek, który pracuje na kolei'
2. kolej - wyraz podstawowy
kolejarz - wyraz pochodny
3. kolej - kolej/arz (wyraz kolejarz powstał przez dodanie do podstawy słowotwórczej formantu -arz)
4. podstawa słowotwórcza kolej, formant: arz

Jeszcze inny przykład - z uwzględnieniem informacji UWAGA podanej wyżej:

1. mur/arz 'człowiek, który muruje'
2. mur(ować) - wyraz podstawowy (w bezokoliczniku, którego końcówka fleksyjna - podana w nawiasie - nie bierze udziału w tworzeniu nowych wyrazów)
murarz - wyraz pochodny
3. murarz - mur(ować)
4. podstawa słowotwórcza mur, formant arz

1. uczciw/ość 'cecha człowieka uczciwego'
2. uczciw(y) - wyraz podstawowy
uczciwość -wyraz pochodny
3. uczciwosć- uczciw(y) - końcówki fleksyjne wyrazów podstawowych nie biorą udziału w tworzeniu nowych wyrazów
4. podstawa słowotwórcza: uczciw formant: ość

1. piłkarz ' człowiek, który gra w piłkę'
2. piłk(a) - wyraz podstawowy
piłkarz -wyraz pochodny
3. piłkarz - piłk(a)
4. podstawa słowotwórcza: piłk, formant: arz

To teraz czas na ćwiczenia:

Ćwiczenie 1

Dokonaj analizy słowotwórczej wyrazów:

1. palacz
2. szarak
3. doktorka
4. uczciwość


Ćwiczenie 2

W podanych niżej wyrazach oddziel podstawę słowotwórczą od formantu. Czy wyrazy te można jakoś podzielić? Jak?

koński
domisko
góral
naukowiec
żartowniś
podskoczyć
zburzyć
ugotować
oddzielić
nadciśnienie

Część z tych wyrazów formant ma przed podstawą słowotwórczą, część formant ma po podstawie słowotwórczej.

np. u+gotować lub nauk+owiec

Formant umieszczony przed podstawą słowotwórczą nazywa się formantem przedrostkowym (lub przedrostkiem), formant natomiast umieszczony po podstawie słowotwórczej nazywa się formantem przyrostkowym (przyrostkiem)

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 License