Lekcja 1

POJĘCIA, KTÓRE BĘDZIECIE MUSIEĆ OPANOWAĆ PO TEJ LEKCJI:

DEFINICJA SŁOWNIKOWA
DEFINICJA SŁOWOTWÓRCZA
WYRAZ PODZIELNY SŁOWOTWÓRCZO
WYRAZ NIEPODZIELNY SŁOWOTWÓRCZO
WYRAZ PODSTAWOWY
WYRAZ POCHODNY

No to zaczynamy…

1. Spróbuj na początek podać definicję słowa DOM (taką np. która mogłaby się znaleźć w słowniku języka polskiego)

slonce-fance-pagorek_~u16469443.jpgdom_na_glowie_385.jpg

dom -budynek przeznaczony na mieszkania, na pomieszczenia dla zakładów pracy, instytucji; 2 mieszkanie, pomieszczenie mieszkalne, miejsce stałego zamieszkania; 3 rodzina, domownicy; mieszkanie wraz z jego mieszkańcami.

Taka definicja to definicja słownikowa, tłumacząca znaczenie danego wyrazu, odsyłająca bezpośrednio do przedmiotu.

Inny przykład: definicja słownikowa słowa KOT: zwierzę domowe o miękkiej sierści, długim ogonie, długich wąsach i łapach zakończonych pazurami itd.

Cwiczenie 1

Spróbuj podać definicję słownikową słowa krzesło i rower


Każdy wyraz w języku polskim posiada definicję słownikową, jest jednak spora grupa wyrazów, która oprócz definicji słownikowej posiada jeszcze definicję słowotwórczą.

Przyjrzyj się podanym niżej definicjom słowotwórczym i spróbuj wywnioskować czym różni się definicja słownikowa od definicji słowotwórczej:

kotek - 'mały kot'
domek - 'mały dom'
płotek - 'niski płot'
rybak - 'ktoś, kto łowi ryby'
pływalnia - 'miejsce, w którym się pływa'
spawacz - 'ktoś, kto spawa'

definicja słowotwórcza wyrazu - to taka definicja, która nie tylko tłumaczy dany wyraz, ale przede wszystkim podaje, od jakiego innego wyrazu został utworzony nowy wyraz w języku polskim, np. wyraz domek został utworzony od wyrazu dom.

Cwiczenie 2

podaj definicje słowotwórcze wyrazów:

a) kobietka ………………….
b) książeczka ……………………
c) murarz …………………
d) pisarz …………………..
e) domownik ……………………
f) czytelnik …………………………


Kolejne dwa pojęcia też są proste - WYRAZ PODSTAWOWY I WYRAZ POCHODNY

Wróćmy do słowa 'kotek'

kotek - 'to mały (lub miły) kot' (podałam właśnie definicję słowotwórczą). Który wyraz był wcześniej, kot czy kotek?

kot_d.jpg
2bjNKtORPD0

Jasne że kot. Od tego wyrazu powstał wyraz kotek poprzez dodanie końcówki -ek

Wyraz podstawowy to ten wyraz, który był wcześniej, który funduje nowy wyraz, jest podstawą do jego utworzenia. Zawsze szukamy go w definicji słowotwórczej, bo w niej powinien się znaleźć.

Wyraz pochodny - to wyraz, który POCHODZI od wyrazu podstawowego, który został utworzony od wyrazu podstawowego poprzez np. dodanie końcówki lub przedrostka.

jak to będzie wyglądać w praktyce:

okienko - 'to małe okno' : wyraz podstawowy: OKNO, wyraz pochodny: OKIENKO
bucik - 'to mały but' : wyraz podstawowy: BUT, wyraz pochodny: BUCIK
nauczyciel - 'to ktoś, kto naucza' : wyraz podstawowy: NAUCZAĆ, wyraz pochodny: NAUCZYCIEL
rybak - 'człowiek, który łowi ryby' : wyraz podstawowy: RYBA, wyraz pochodny: RYBAK

Ćwiczenie 3

Podaj definicje słowotwórcze poniższych wyrazów, wskaż wyraz podstawowy i wyraz pochodny:

a) lakiernik ………………………
b) kwiatek ………………………….
c) główka …………………………
d) zameczek …………………………..
e) śniegowy ………………………..
f) góralka ……………………..
g) lisica …………………….


I na koniec: pojęcia "wyraz podzielny słowotwórczo" i "wyraz niepodzielny słowotwórczo"

siekiera10.gif

nazwy informują nas, co znaczą te pojęcia:

Wyraz podzielny słowotwórczo będziemy mogli "podzielić" jakoś, więc będzie to wyraz pochodny, np. wyraz DOMEK możemy podzielić (dom+ek), ŚNIEGOWY też możemy podzielić (śnieg+owy) itd.

Wyrazu niepodzielnego słowotwórczo nie będziemy mogli dzielić, będzie on najczęściej wyrazem podstawowym (np. wyrazu DOM nie podzielimy, podobnie jak wyrazu LIS czy ŚNIEG)


Sprawdźmy, czy wszystko zrozumieliście…

Ćwiczenie 4

Podaj definicję słownikową i słowotwórczą podanych niżej wyrazów (uwaga: w niektórych przypadkach podanie definicji słowotwórczej nie będzie możliwe - wyraz będzie wyrazem podstawowym, niepodzielnym słowotwórczo)

a) myszka …………..
b) schody ……………
c) tygrys ………………
d) obrus ………………
e) rączka …………….

Ćwiczenie 5

Podane niżej wyrazy podziel na podzielne słowotwórczo i niepodzielne słowotwórczo:

dróżka, dywan, fotelik, zamek, kwiatek, pilot, przeszyć, ugotować, milutki, kolej, palacz, zanotować, łamać, aktorka




Jeśli wszystko jest dla Was jasne, to możecie sobie teraz pozwolić na coś takiego…

sukces.gif
Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 License