Geneza Zemsty

http://sjp.pwn.pl/slownik/2559064/geneza

" Dnia 17 lutego dawano w teatrze tutejszym po raz pierwszy komedię w czterech aktach, oryginalnie wierszem przez Aleksandra hr. Fredrę napisaną pod nazwą Zemsta. Pan Fredro jak wszędzie w charakterach jest nowy i mocny, tak i tu rozwinął je bardzo trafnie i, że tak rzekę, oparł na historycznych podaniach zwyczajów naszych ojców w początkach drugiej połowy zeszłego wieku" - pisał w 1834 roku anonimowy recenzent prapremiery Zemsty.

Lwowska prapremiera Zemsty wyprzedziła o cztery lata edycję książkową. Tym samym Zemsta podzieliła los innych komedii pisarza, poznawanych najpierw przez widownię , a potem dopiero drogą lektury. Ale była to zarazem komedia już w swojej genezie różniąca się zasadniczo od dotąd przez Fredrę napisanych.

Wszystkie niemal poprzednio napisane utwory komediowe nawiązywały w większym lub mniejszym stopniu o dotychczasowej tradycji komediowej, tworząc nowe, często bardzo oryginalne wersje tematu uprzednio znanego w literaturze (…)

Tymczasem punktem wyjścia do napisania Zemsty okazało się "historyczne podanie zwyczajów naszych ojców". Jaka była treść podania i w jakich okolicznościach Fredro na nie natrafił? W 1828 roku posarz po wielu staraniach i długim okresie oczekiwania ożenił sięz Zofią z Jabłonowskich Skarbkową. W posagu wziął za nią klucz korczyński z połową starego zamku w Odrzykoniu w okolicach Krosna. Druga połowa należała do kogoś innego. Przeglądając papiery związane z historią świeżo otrzymanego majątku, musiał natrafić na akta procesowe właścicieli zamku odrzykońskiego w pierwszej połowie XVIIw.: Piotra z Dąbrownicy Firleja i Jana Skotnickiego.

Pierwszy z nich, dumny i bogaty wojewoda ze znanego rodu, był właścicielem zamku dolnego. Drugi, znany pieniacz, zajmował tzw. zamek górny. Firleja raziło bardzo sąsiedztwo Skotnickiego, którego uważał za chudopachołka. Jak mógł dokuczał sąsiadowi. Skotnicki nie pozostawal mu dłużny i m.in. skierował rynny na zabudowania Firleja. Z kolei Firlej zrewanżował się Skotnickiemu, napadł na robotników naprawiających mury wyższego zamku, a przy okazji poniszczył rynny. Skotnicki pozwał Firleja przed sąd. Sprawę wygrał, ale zatargi trwały nadal. Dopiero w roku 1638 położył im kres ślub między wojewodzicem Piotrem Firlejem a kasztelanką Zofią Skotnicką.

Przystępuąc do pisania Zemsty pisarz postanowił wskrzesić dzieje sporu na kartach komedii.

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 License